<<Գորիսի Վ. Վաղարշյանի անվան դրամատիկական թատրոն>> ՊՈԱԿ
ՏԱՐԵԳՐՈւԹՅՈւՆ
Գորիսի թատրոնի ձևավորման նախահողը. ժողովուրդ, ավանդույթ, բեմական մտածողություն**
Հայ մշակույթը, որը դարերով մնացել է ազգի հոգևոր դիմագծի անբաժան հատվածը, իր արմատներով ձգվում է այնպիսի խորքեր, որոնք նախորդում են ոչ միայն հայկական պետականությանը, այլև հելլենիստական աշխարհի մշակութային շփումներին։ Թեև հայ թատրոնի ակունքների վերաբերյալ գիտական շրջանակներում ընդունված է առանձնահատուկ նշանակություն վերապահել հելլենիզմի դարաշրջանին, իրականությունն այն է, որ հայ ժողովուրդը բեմական մտածողության և ներկայացողական արվեստի առաջին համակ սաղմերը կրել է իր կենցաղային ու ծիսական ավանդույթների մեջ՝ ձևավորելով բեմ, դեր և հանդիսատես հասկացությունների բնօրինակ հայեցակարգեր։ Այս լայն ու բազմաշերտ ազգային հողի մի կարևոր ճյուղը կանգ է առնում Գորիսում՝ քաղաք, որի թատրոնը ոչ միայն տարածքային, այլև ազգային մշակութային ժառանգության մաս է դարձել։
Գորիսի բազմադարեան բնակավայրի պատմությունը մեզ է հասել ոչ միայն գրավոր հիշատակություններով, այլև քարանձավային քաղաքագոյացության՝ հին Գորիսի ժայռափոր կառույցների տեսքով։ Այստեղ, ժայռերի փորագրված ընդերքում, պահպանվել է մի եզակի վայր, որը ժողովրդական հիշողության մեջ մնացել է որպես ժայռափոր թատրոն։ Այն ոչ միայն ինքնատիպ շինարարական հուշարձան էր, այլև կենդանի արվեստի տարածք, որտեղ ժողովրդական դերասանները, գուսաններն ու խաղողարհեստավորները հանդիսատեսի առջև բեմադրում էին իրենց երգերը, պատմություններն ու խաղիկները՝ ստեղծելով մի միջավայր, որն արդեն այն ժամանակ կրում էր բեմի ու հանդիսասրահի տրամաբանությունը։ Տեղի հին դպրոցում տարիներ շարունակ աշխատած, ՀԽՍՀ վաստակավոր ուսուցիչ Մուշեղ Ադունցը վկայում էր, որ այս քարանձավային թատրոնում մշտապես կազմակերպվում էին մրցույթներ, ներկայացումներ, երգախաղեր, որոնցում տեղաբնակ գուսանները ոչ միայն երգում էին, այլև՝ նախագիծ-դրվագներ էին ներկայացնում դերային խաղի տարրերով։ Սա փաստում է, որ գորիսեցին, դեռևս՝ պետական հաստատությունների բացակայության պայմաններում, վարպետացել էր բեմական պատկերավորման մեջ՝ անգիտակցաբար պատրաստելով հողընկած հիմքերը ապագա թատրոնի համար։
Գորիսի տարեցների հիշողությունները պահել են նաև նախահեղափոխական շրջանի բեմական ինքնագործունեությունը։ 1912–1918 թվականներին Գորիսում արդեն գործել են սիրողական թատերախմբեր, որոնք քաղաքի և շրջակա գյուղերի հանդիսատեսին ներկայացրել են ժամանակի ամենատարածված և սիրված պիեսները։ Սրանք ոչ թե պատահական միավորումներ էին, այլ մշակութային ներուժ ունեցող խմբեր՝ ժառանգելով ժայռափոր թատրոնի ավանդույթները և դրանք հարմարեցնելով նոր դարաշրջանի գեղարվեստական ընկալումներին։
Հայաստանում խորհրդային իշխանության հաստատումը (1920-ականներ) թատերական կյանքի համար եղավ մի նոր շրջափուլ, որտեղ պետությունը փորձում էր աջակցել մշակութային կյանքի աշխուժացմանը։ Գորիսը նույնպես չմնաց այս շարժումից դուրս՝ դառնալով թատերական բազմաչափ գործունեության կենտրոն։ Մոտավորապես 1922-ից սկսած, ինչպես քաղաքում, այնպես էլ Տաթևում, Շինուհայրում, Խնածախում, Քարահունջում և հարակից բնակավայրերում ստեղծվեցին սիրողական, ոչ պաշտոնական թատերախմբեր, որոնք փորձեր էին անցկացնում մասնավոր տներում և հանդես էին գալիս թաղային հանդիսությունների ժամանակ։ Այս խմբերի ստեղծման և պահպանման գործում առանձնահատուկ տեղ ուներ Արշակ Մանուչարյանը՝ Գորիսի լուսբաժնի ղեկավարն ու ստեղծագործ ոգու կրողը։
1920-ականների երկրորդ կեսին տեղի ունեցավ ստեղծագործական բեկում։ Գորիս ժամանեցին մեծանուն դերասաններ՝ Ժասմեն և Հովհաննես Աբելյանները, որոնց հյուրախաղերը մշակութային սենսացիա էին տարածաշրջանում։ Նրանց բեմական վարպետությունը ոչ միայն մեծ ազդեցություն ունեցավ դերասանական ինքնագործ խմբերի մասնակիցների վրա՝ ձևավորելով գեղարվեստական նոր չափանիշներ, այլև ստեղծեց այնպիսի մթնոլորտ, որտեղ արվեստի հանդեպ պահանջը աճեց՝ հանդիսատեսի ճաշակն աստիճանաբար բյուրեղանալով։
Այս շրջանում Գորիսի բեմերում հայտնվեցին այնպիսի գործեր, ինչպիսիք են “Անուշ”, “Պատվի համար”, “Կենդանի մեռելներ”, “Ամուսնություն”, “Դատավճիռ” և այլ պիեսներ։ Այս ներկայացումները ոչ միայն ամրապնդեցին դերասանների մասնագիտական տեսլականը, այլև հանդիսատեսին տվեցին բեմի նոր ընկալում՝ բարձրացնելով թատերարվեստի մշակութային արժեքն ամբողջ տարածաշրջանում։
1923–24 թվականներին ստեղծված գյուղական խորհուրդներն ու 1929–31 թթ. կոլտնտեսային շարժումը նշանակալիորեն բազմապատկեցին թատերական խմբակների թիվը։ Գյուղական ակումբները, կոլտնտեսությունները և վարչական մարմինները հանդես էին գալիս որպես օժանդակ ուժ՝ տրամադրելով նյութական ու բարոյական աջակցություն։ Գորիսում և շրջակա բնակավայրերում թատրոնը դարձավ ոչ միայն արվեստի տարածող, այլև սոցիալ-մշակութային համախմբման կարևոր գործոն։
1931 թվականին Բաքվից Գորիս եկավ Բագրատ Ալեքսանյանը՝ նշանակվելով պրոֆակումբի վարիչ։ Նրա ղեկավարությամբ ձևավորվեց թատերախումբ, որը դարձավ այն հիմքը, որի վրա հետագայում կանգնեցվելու էր Գորիսի պետական թատրոնը։ Թատերախումբը համալրվեց նորանոր տաղանդներով՝ Վաղարշակ Խուրշուդյան, Սերյոժա Կարապետյան, Քալանթար Քալանթարյան, Համո Ղազարյան, Միշա Յոլյան, Իսկուհի Հակոբյան, Արևհատ Նազարյան և ուրիշներ։ Նրանց ձայնը, էներգիան և ստեղծագործական մոտեցումը վերակազմավորեցին Գորիսի բեմական կյանքը՝ դարձնելով այն ավելի կազմակերպված և գեղարվեստական մակարդակով կայուն։
Այս ժամանակահատվածում բեմադրվեցին Մորգանի, Շիրվանզադեի, Սունդուկյանի և այլ հեղինակների գործեր, որոնք ձևավորեցին Գորիսի թատրոնի վաղ շրջանի էսթետիկան։
1930–1940–ական թվականների Գորիսի թատերական կյանքը՝ պետականացում և պրոֆեսիոնալիզացիա**
1930–ական թվականները Գորիսի թատերական կյանքում ընկալվում են որպես ամբողջության և համակարգվածության շրջան, երբ վաղի ինքնագործ խմբակները սկսեցին աստիճանաբար միավորվել պրոֆեսիոնալ բեմադրման պահանջների շուրջ։ Խորհրդային իշխանության մշակութային քաղաքականությունը նպատակ ուներ ոչ միայն տարածել սոցիալիստական գաղափարները, այլև բարձրացնել մշակույթի որակը՝ ներառելով ամենափոքր բնակավայրերում գործող թատերախմբերին պետական հովանավորության ներքո։ Գորիսը այս քաղաքականության առանձին, բայց կարևոր գոտին էր, քանի որ այն համատեղեց ավանդական հայկական բեմական մշակույթը և նորագույն խորհրդային ուղղվածության պահանջները։
Այդ տարիներին քաղաքում ստեղծվեց առաջին մասնագիտական թատերախումբը, որի ղեկավար նշանակվեց Բագրատ Ալեքսանյանը՝ մինչ այդ պրոֆապուհական խմբակի վարիչը։ Նրա ղեկավարությամբ տեղի ունեցավ բեմական գործընթացների ու կառավարման սկզբունքների համակարգում, ինչը հիմք ստեղծեց թատրոնի բազայի ձևավորման համար։ Խումբը համալրվեց երիտասարդ դերասաններով, ովքեր անցել էին Երևանի կամ Տաթևի թատերական դպրոցների ուսուցումից, սակայն իրենց տեղային էթնոկուլտուրալ հիշողությունը չկորցրած՝ բերեցին Գորիսի բեմին յուրահատուկ տեղայնացված հոգեբանական և էսթետիկ դիմագիծ։
Այս շրջանի կարևորագույն ձեռքբերումներից մեկը դարձավ բեմի տեխնիկական հագեցվածության արդիականացումը. ձևավորվեցին ներկայացման ռեժիսուրայի, լույսի, երաժշտության և դիմակավորման գործառնական թիմեր, որոնք թույլ տվեցին մեծացնել բեմադրությունների ծավալն ու բարդությունը։ Առաջին տարիներին բեմադրվեցին Միկայել Նալբանդյանի, Հրաչյա Ներսիսյանի, Ստեփան Շահումյանի և այլ դասականների ստեղծագործություններ, որոնք նոր իրավիճակում ստացան ժամանակակից սոցիալական շեշտադրումներ՝ մոտեցնելով ժողովրդին և արտացոլելով հասարակական կյանքի փոփոխությունները։
1935 թվականից սկսած, Գորիսի թատերախումբը սկսեց ընդգրկվել շրջանի և հանրապետության թատերական փառատոններում. մասնակցությունը բարձրացրեց ոչ միայն խմբի մասնագիտական հեղինակությունը, այլև Գորիսի քաղաքային մշակութային ճաշակը։ Փառատոններում ներկայացված գործերը հաճախ վայելում էին բարձր գնահատականներ՝ լինելով ոգեշնչման աղբյուր այլ շրջանների մշակութային աշխատողների համար։ Այս տարիներին տեղի ունեցավ նաև թատրոնի առաջին պրոֆեսիոնալ դերասանների սերունդի ձևավորում՝ Վաղարշակ Խուրշուդյան, Սերյոժա Կարապետյան, Իսկուհի Հակոբյան և այլ երիտասարդներ ստացան առաջին փորձը մեծ բեմում՝ ստանալով ինչպես տեխնիկական, այնպես էլ դերային գիտելիքներ։
Այս շրջանը կարևոր էր նաև բեմադրությունների սոցիալական առաքելության տեսանկյունից. ներկայացումները սկսեցին անդրադառնալ աշխատավորների և գյուղացու առօրյային, սոցիալական արդարությանը և հանրային բարոյական արժեքներին, որոնք համաձայն էին խորհրդային պետության մշակութային օրակարգին։ Սակայն դրանց մեջ պահպանվում էր նաև տեղական ավանդույթի հմայքը՝ ժողովրդական երգեր, խրոնիկ պատմություններ և բեմական հումոր, որոնք ստեղծում էին Գորիսի թատրոնի անբացատրելի ինքնատիպ ոճը։
Թեև պետական աջակցությունը մեծ էր, թատերախմբի գործունեությունը դժվարություններ չէր խուսափում. ֆինանսական միջոցների մշտական խտացումը, տարածքային հեռավորությունը և մասնագիտական կադրերի բացակայությունը ենթարկում էին խմբի ստեղծագործական ներուժը փորձությունների։ Այս պայմաններում խումբը մշակեց ինքնակազմակերպման արդյունավետ մեթոդներ, որտեղ յուրաքանչյուր դերասան, տեխնիկական աշխատակից և ռեժիսոր համատեղ աշխատում էին մեկ ընդհանուր նպատակին՝ բարձրորակ և հասկանալի բեմադրություններ ստեղծել ժողովրդին։
Այս ժամանակահատվածը դարձավ նաև Գորիսի թատրոնի համար կարևոր համալսարանական կապերի և վերապատրաստման փուլ: երիտասարդները հաճախ ուղարկվում էին Երևան՝ մասնակցելու կարճատև թատերական ուսուցման դասընթացների, դասախոսությունների և պրոֆեսիոնալ փորձի փոխանակման ծրագրերի։ Այսպիսով, Գորիսի թատրոնը աստիճանաբար ձեռք բերեց ոչ միայն տեսական, այլև պրակտիկական այն հնարավորությունները, որոնք անհրաժեշտ էին երկարաժամկետ պրոֆեսիոնալ գործունեության համար։
1940–1950–ական թվականների Գորիսի թատրոնը՝ պատերազմական և հետպատերազմյան փորձությունների շրջան**
1940–ականների սկզբին Գորիսի թատրոնը կանգնեց արտառոց ու դժվարին փորձությունների առաջ, երբ ողջ երկիրը ներգրավվեց Երկրորդ աշխարհամարտի մարտահրավերների մեջ։ Այս տարիներին թատրոնը կորցրեց իր առաջնային մասնագիտական սերունդների մի մասը, քանի որ շատ երիտասարդ դերասաններ և տեխնիկական աշխատակիցներ զորացրվեցին ռազմաճակատ: Այդուհանդերձ, թատրոնը չդադարեցրեց գործունեությունը, ընդհակառակը՝ հանդես եկավ որպես սոցիալական և մշակութային լուրջ հաստատություն, որն աջակցում էր քաղաքային և գյուղական բնակչությանը խստագույն պայմաններում։
Պատերազմական տարիներին բեմադրությունների թեմատիկան լիովին համապատասխանում էր ժամանակի պահանջներին. ներկայացումները քարոզում էին հայրենասիրություն, համախմբվածություն և զոհողության գաղափարներ, ներկայացնելով հերոսական պատմություններ ինչպես իրական, այնպես էլ գրական պատկերացմամբ: Այս շրջանը առանձնացավ նաև թատրոնի տեղական ինքնատիպության խորացման միջոցով, երբ ավանդական ժողովրդական երգերը, պոեզիան և հումորը ներմուծվում էին բեմադրությունների մեջ՝ դարձնելով դրանք հասկանալի և մոտակա հասարակության լայն զանգվածին:
Հետպատերազմյան 1945–1950–ական թվականներին Գորիսի թատրոնը կանգնեց նոր առաջադրանքների առաջ. պատերազմի վնասները մեղմելու, ժողովրդի հոգևոր վերականգնման և մշակութային կյանքի վերականգնման գործընթացում այն դարձավ հիմնական դերակատարներից մեկը։ Այս տարիներին ստեղծվեց երկրորդ սերունդի պրոֆեսիոնալ դերասանների խումբ, ովքեր ուսուցման և փորձառության արդյունքում պատրաստ էին ստանձնել գլխավոր դերերը և համալրել տեխնիկական թիմը: Նոր սերունդը բերեց բեմին ոչ միայն պրոֆեսիոնալիզմ, այլև ստեղծագործական նոր շունչ, փորձելով համատեղել խորհրդային ժամանակակից ուղղությունները և Գորիսի ավանդական մշակույթը:
Պատերազմի հետ կապված բացակայությունները և նյութական սահմանափակումները ստիպեցին թատրոնին զարգացնել մինի-բեմադրությունների մեթոդներ, երբ փոքր կազմերով, սակայն խոր գաղափարներով ներկայացումներ էին բեմադրվում՝ օգտագործելով սահմանափակ ռեկվիզիտներ, լույս և ձայնային փոքր լուծումներ: Այս ստեղծագործական ճկունությունը և խելացի ռեսուրսների օգտագործումը դարձավ Գորիսի թատրոնի հաջորդ տասնամյակի կայուն զարգացման կարևոր հիմքը:
Այս շրջանում տեղի ունեցավ նաև թատրոնի հանրայնացում և տարածում գյուղական համայնքներում. Տասնյակ հյուրախաղեր անցկացվեցին հարակից գյուղերում, որտեղ ներկայացումները ոչ միայն արվեստի հասանելիություն էին ապահովում, այլև ուսուցանողական դեր էին կատարում՝ հասարակության մեջ ամրապնդելով համերաշխության, հոգևոր և բարոյական արժեքների գաղափարները։ Արդյունքում, Գորիսի թատրոնը դարձավ ոչ միայն քաղաքի, այլ ողջ շրջանի մշակութային կենտրոն՝ իր բեմադրություններով և կրթական գործունեությամբ ազդելով հազարավոր մարդկանց կյանքի վրա։
Նոր սերնդի ներգրավումը, պատերազմական փորձությունների հաղթահարում և ստեղծագործական ճկունությունը հանգեցրին նրան, որ 1950–ականների վերջում Գորիսի թատրոնը արդեն ձգտում էր համեմատաբար բարձր պրոֆեսիոնալ մակարդակի և կարող էր առաջարկել բեմադրություններ, որոնք անցնում էին տարածաշրջանային և հանրապետական թատերական մրցույթներ: Այս փուլում հիմնադրվեցին նաև թատրոնի երկարաժամկետ ավանդույթներ, որոնք շեշտադրում էին ոչ միայն բեմադրությունների տեխնիկական կատարելությունը, այլև հասարակությանը հասցվող գաղափարական և սոցիալական ուղերձները:
1960–1970–ական թվականների Գորիսի թատրոնի վերելքը և նորարարությունները**
1960–ականների սկզբից Գորիսի թատրոնը մտավ իր ակտիվ և ստեղծագործական աճի շրջան, երբ պատերազմական և հետպատերազմյան փորձությունները մնացին հետին պլանում, և բեմը կարողացավ կենտրոնանալ ոչ միայն հասարակական ու գաղափարական խնդիրների, այլև արվեստական ինքնարտահայտման վրա: Այս ժամանակաշրջանում թատրոնի գործունեությունը ուղղված էր նոր բեմադրությունների ստեղծմանը, ներկայացումների ոճի նորարարություններին և դերասանական արվեստի կատարելագործմանը, ինչը ստիպեց խմբին շարունակաբար վերանայել բեմական ռազմավարությունը և տեխնիկա.
1960–ական թվականներին մեծ ուշադրություն դարձվեց խորաբուն դերակատարությանը և հոգեբանական խորացմանը: Նախկինում ավելի շատ սոցիալական և գաղափարական բովանդակությամբ ներկայացումները սկսեցին զուգակցվել անհատական դերի զարգացման, ներքին զգացմունքների և անհատական հերոսության ընդգծմամբ: Այս նոր մոտեցումը նպաստեց բեմադրությունների տպավորիչությանը և հանդիսատեսի հոգևոր ներգրավվածությանը:
Համայնքային գործունեությունն այս շրջանում նույնպես զգալիորեն ընդլայնվեց. Գորիսի թատրոնը սկսեց կազմակերպել համայնքային միջոցառումներ, արվեստի դասընթացներ և բաց դասեր դպրոցական և ուսանողական հանրության համար: Թատրոնը դարձավ ոչ միայն բեմադրությունների կենտրոն, այլև կրթական հարթակ, որը երիտասարդներին և երեխաներին ծանոթացնում էր թատերական արվեստի հիմունքներին, բեմի մշակույթին և ստեղծագործական մտածողության կարևորությանը:
1970–ականներին տեղի ունեցավ նաև նորանոր հեղինակների ստեղծագործությունների բեմադրություն, որոնք, չնայած որոշ չափով համարվում էին փորձարարական, սակայն բարձրացրին թատրոնի ստեղծագործական մակարդակը և հանրության հետաքրքրությունը: Դրանք ընդգրկում էին արդի սոցիալական խնդիրներ, հոգեբանական դրամա և ազգային ինքնության հարցեր՝ ցույց տալով թատրոնի նորագույն ոգին և խոհեմ մոտեցումը ժամանակակից թեմատիկներին:
Թատրոնի տեխնիկական մակարդակն այս շրջանում նույնպես զգալիորեն աճեց. բարելավվեցին բեմի լուսավորությունը, ձայնային սարքավորումները, բեմական դեկորները և ռեկվիզիտները: Այս ամենը ստեղծեց այն պայմանները, երբ դերասանները կարող էին իրենց արվեստը ներկայացնել առավել հստակ և բազմազան ձևերով, իսկ հանդիսատեսը ստանում էր լիարժեք սենսորային և էմոցիոնալ փորձ:
Այս շրջանի կարևորագույն ձեռքբերումներից էր թատրոնի միջազգային և հանրապետական ճանաչումը. Գորիսի թատրոնի ներկայացումները սկսեցին մասնակցել տարբեր մրցույթների, ստանալ մրցանակներ և ճանաչվել որպես տարածաշրջանի արվեստի կարևոր կենտրոն, ինչը ևս նպաստեց դերասանական և ստեղծագործական նոր սերնդի ներգրավմանը:
Այդպիսով, 1960–1970–ական թվականները Գորիսի թատրոնի պատմության մեջ բնութագրվում են որպես ստեղծագործական վերելքի, տեխնիկական կատարելության և համայնքային ներգրավվածության ժամանակաշրջան, որը հիմնեց այն հիմքերը, որոնց վրա շարունակաբար զարգացավ թատրոնի գործունեությունը հետագա տասնամյակներում:
1980–2000–ական թվականների Գորիսի թատրոնի զարգացումները, դժվարությունները և ժամանակակից մարտահրավերները**
1980–ական թվականներին Գորիսի թատրոնը կանգնեց բազմաթիվ նոր մարտահրավերների ու փորձությունների առաջ, որոնք կապված էին ինչպես սոցիալական, այնպես էլ տնտեսական փոփոխությունների հետ: Սովետական միության փլուզման նախանշանները և հետպատերազմյան շրջանում շարունակվող ճգնաժամերը արտացոլվում էին նաև մշակութային ոլորտում. ֆինանսական միջոցների սահմանափակությունը, թատրոնի ղեկավարության ռեսուրսների խիստ սահմանափակումները և ստեղծագործական նոր ուղիների որոնումը դարձան հիմնական խնդիրներ:
Այդուհանդերձ, այս դժվար պայմաններում Գորիսի թատրոնը պահպանեց իր ստեղծագործական ոգին և մշակութային առաքելությունը: Դերասանական կազմը շարունակում էր մասնակցել նոր բեմադրությունների ստեղծմանը, որոնել դրամատուրգիական հետաքրքիր ու ժամանակակից ստեղծագործություններ, ինչի շնորհիվ հանդիսատեսը չէր կորցնում հետաքրքրությունը և շարունակում էր այցելել թատրոն: Աշխատանքի այս լարված պայմաններում հատկապես կարևոր դարձավ դերասանական թիմի համագործակցությունը և ղեկավարության ճկունությունը՝ արտակարգ իրավիճակներում թատրոնը պահպանելու և զարգացնելու նպատակով:
1980–1990–ականներին կարևոր զարգացում էր հանդիսատեսի հետ անմիջական կապի ամրապնդումը. Գորիսի թատրոնը սկսեց կազմակերպել ցանկացած տարիքի խմբերի համար բաց ռեպերտուարային ներկայացումներ, աշխատել դպրոցների և երիտասարդական կազմակերպությունների հետ, ստեղծել մշտական համայնքային նախագիծներ, որոնք նպաստում էին ոչ միայն արվեստի տարածմանը, այլև երիտասարդ սերնդի միջավայրում թատրոնի մշակույթի ձևավորմանը:
1990–ականների վերջում՝ անկախության ու տնտեսական դժվարությունների հետ մեկտեղ, թատրոնը սկսեց ավելի ակտիվորեն ներգրավվել նորանոր տեխնոլոգիաների ու բեմական լուծումների կիրառմանը: Բեմի նոր դեկորները, լուսավորության ու ձայնի արդիական սարքավորումները, նաև մուլտիմեդիայի կիրառությունը ստեղծեցին նոր փորձառություն հանդիսատեսի համար, ինչը հնարավորություն տվեց ներկայացումներին տալ ավելի ինտենսիվ և ժամանակակից հմայք:
Անհրաժեշտ է նշել, որ այս ժամանակաշրջանում հատկապես խրախուսվեց հայ գրականության և ժամանակակից դրամատուրգիայի բեմադրությունը. ազգային ինքնությունը, պատմական հիշողությունը և արդի սոցիալական հարցերը դարձան թատրոնի հիմնական թեմաները, ինչը նպաստեց հասարակության ներգրավվածությանը և թատրոնի վառ ներկայությանը տարածաշրջանում:
Թատրոնի 1980–2000–ականների գործունեությունը ցույց տվեց, որ, անկախ ֆինանսական կամ կազմակերպչական դժվարություններից, ստեղծագործական թիմը կարող է պահպանել բարձր արվեստի մակարդակը և հանդիսատեսի հետաքրքրությունը, միաժամանակ ձևավորելով այն հիմքերը, որոնց վրա հետագայում զարգացվեց Գորիսի ժամանակակից թատրոնի պրոֆեսիոնալ մակարդակը: Այս շրջանը համարվում է թատրոնի պատմության կարևոր փուլերից մեկը, որտեղ փորձն ու համառ աշխատանքը ապահովեցին շարունակականությունը և ստեղծագործական նոր հնարավորությունների բացումը:
21–րդ դարի Գորիսի թատրոնը անցել է երկար և բարդ ճանապարհ՝ անցած ժամանակահատվածում միաժամանակ պահպանելով իր մշակութային ավանդույթները և փորձելով քայլել ժամանակի հետ: Այսօր այն չի սահմանափակվում միայն դասական բեմադրություններով. թատրոնի ռեպերտուարում կարելի է գտնել ժամանակակից դրամատուրգիա, համազգային խնդիրներ լուսաբանող ներկայացումներ, նաև փոքր ավանգարդային նախագծեր, որոնք փորձարկում են նոր ձևեր ու տեխնիկներ:
Թատրոնի արդի գործունեությունը նշանավորվում է համագործակցությամբ միջազգային և տեղական կազմակերպությունների հետ, բեմադրությունների և միջազգային փառատոնների մասնակցությամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս Գորիսի թատրոնին ունենալ առավել լայն ճանաչում և փոխանակվել ստեղծագործական փորձով: Հանդիսատեսի մասնակցությունը և հետաքրքրությունը մեծանում են, ինչը վկայում է թատրոնի հասարակական նշանակության ուժեղացման մասին:
Մեր ժամանակների թատրոնի առանձնահատկություններից է տեխնոլոգիաների ինտեգրումը բեմական արվեստի մեջ. լույսի և ձայնի արդիական համակարգերը, տեսագրության և մուլտիմեդիայի ներդրումը թույլ են տալիս ստեղծել ավելի հագեցած և հետաքրքիր ներկայացումներ, որոնք հատկապես գրավում են երիտասարդ հանդիսատեսին:
Առաջիկա տարիների զարգացման համար կարևոր են հետևյալ ուղղությունները. նախ, երիտասարդ ստեղծագործողներին ներգրավելու ու նրանց հմտությունները զարգացնելու ծրագրերի ընդլայնումը; երկրորդ, ժամանակակից սոցիալական թեմաներին և ազգային ինքնության հարցերին անդրադարձող նոր բեմադրությունների ստեղծումը; և երրորդ, համայնքային ծրագրերի ընդլայնումը՝ թատրոնի և հանդիսատեսի կապը ամրապնդելու նպատակով:
Ընդհանուր առմամբ, Գորիսի թատրոնը, անցած իր պատմական ճանապարհը հաշվի առնելով, դարձել է ոչ միայն տարածաշրջանի մշակութային կենտրոն, այլև ստեղծագործական միջավայր, որտեղ պահպանում են դասական ավանդույթներն ու համատեղում ժամանակակից արվեստի նորարարական մոտեցումները: Այս թատրոնը ապացուցում է, որ դժվարություններով լի պայմաններում հնարավոր է զարգացնել մշակութային կյանքի մակարդակը, ստեղծել բազմազան և բարձրակարգ ռեպերտուար, և միևնույն ժամանակ դառնալ համայնքի և երիտասարդության ներգրավվածության հիմնական հարթակը: